Tổng quan về hệ thống y tế tại Canada

Hệ thống y tế Canada hoạt động như thế nào? Người nhập cư có thể gặp những thuận lợi và khó khăn gì khi tiếp cận dịch vụ y tế tại đây? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây của Harvey Law Group Vietnam để biết thêm thông tin chi tiết nhé.

Hệ thống y tế Canada là gì?

Hệ thống y tế Canada là tập hợp của các chương trình y tế tại 13 tỉnh bang và vùng lãnh thổ, được chính phủ tài trợ nhằm cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe toàn dân theo mô hình bảo hiểm y tế còn gọi là hệ thống Canadian Medicare. Hệ thống này hoạt động dựa trên các nguyên tắc phổ cập, toàn diện, dễ tiếp cận, di động và công khai quản lý, đảm bảo người dân đủ điều kiện có thể tiếp cận dịch vụ y tế cần thiết mà không phải trả phí trực tiếp khi sử dụng.

Bên cạnh đó, điểm đặc biệt của hệ thống y tế Canada là mỗi tỉnh bang và vùng lãnh thổ sẽ có chương trình bảo hiểm riêng và các khu vực này sẽ có trách nhiệm quản lý ngân sách y tế, đánh giá các dịch vụ chăm sóc sức khỏe và thỏa thuận chi phí khám chữa bệnh với các bác sĩ.

Chức năng của chính quyền Liên bang và Tỉnh bang trong hệ thống y tế Canada đối với người nhập cư

Chức năng của chính quyền Liên bang 

Chính quyền Liên bang Canada đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ y tế cho người nhập cư, thường trú nhân và người tị nạn, đảm bảo họ có thể tiếp cận hệ thống chăm sóc sức khỏe công cộng, cụ thể:

Chương trình Y tế Liên bang Tạm thời (Interim Federal Health Program – IFHP):

• Chính quyền Liên bang cung cấp bảo hiểm y tế tạm thời cho người tị nạn, người xin tị nạn và một số người nhập cư có hoàn cảnh đặc biệt trước khi họ đủ điều kiện tham gia hệ thống bảo hiểm y tế của tỉnh bang.
• Chương trình này chi trả chi phí khám bệnh, thuốc men và các dịch vụ y tế khẩn cấp cũng như một số dịch vụ khám chữa bệnh cần thiết khác tùy theo từng nhóm đối tượng tham gia.
• IFHP có hiệu lực khi người tị nạn, người xin tị nạn hoặc các đối tượng khác đủ điều kiện được IRCC xác nhận tham gia chương trình và thường kéo dài cho đến khi họ đáp ứng yêu cầu tham gia hệ thống bảo hiểm y tế của tỉnh bang.

Hỗ trợ y tế cho người mới nhập cư:

• Chính quyền Liên bang hợp tác với các tỉnh bang để đảm bảo người nhập cư được hướng dẫn cách đăng ký bảo hiểm y tế và tiếp cận dịch vụ y tế.
• Một số tỉnh bang có thời gian chờ (waiting period) trước khi bảo hiểm y tế có hiệu lực, trong thời gian đó người nhập cư có thể cần mua bảo hiểm tư nhân.

Chăm sóc sức khỏe cộng đồng và tiêm chủng:

• Liên bang hỗ trợ các chương trình y tế công cộng, bao gồm: 
  • Các loại vắc xin trong chương trình tiêm chủng công cộng thường được cung cấp miễn phí cho trẻ em và nhiều nhóm người lớn đủ điều kiện.
  • Việc khám sức khỏe nhập cư là bắt buộc trước khi hồ sơ được chấp thuận, kèm theo một số chương trình sàng lọc và giám sát y tế sau nhập cảnh đối với những trường hợp thuộc diện yêu cầu, nhằm phát hiện sớm bệnh lý tiềm ẩn và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
  • Chương trình phòng chống dịch bệnh, góp phần bảo đảm sức khỏe cộng đồng trong thời kỳ di cư.
• Một số chương trình này do Bộ Y tế Canada (Health Canada) và Cơ quan Y tế Công cộng Canada (Public Health Agency of Canada – PHAC) quản lý.

Kiểm tra sức khỏe bắt buộc trước khi nhập cư:

Người muốn nhập cư vào Canada theo diện thường trú hoặc các diện tạm trú dài hạn phải thực hiện kiểm tra sức khỏe với các bác sĩ trong danh sách panel physicians do Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) chỉ định, với mục đích:

• Đánh giá nguy cơ người nhập cư mắc các bệnh truyền nhiễm nghiêm trọng đặc biệt là các bệnh có thể ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng như lao phổi hoạt động và xác định nhu cầu theo dõi, điều trị phù hợp.
• Đánh giá khả năng sử dụng dịch vụ y tế công để đảm bảo không gây áp lực quá lớn lên hệ thống y tế Canada.

Chức năng của chính quyền Tỉnh bang

Mỗi tỉnh bang có hệ thống chăm sóc sức khỏe riêng, hoạt động dựa trên nguyên tắc phổ quát và toàn diện theo Đạo luật Y tế Canada với các chức năng sau:

Cấp bảo hiểm y tế công cộng:

• Người nhập cư có thể đăng ký tham gia chương trình bảo hiểm y tế tỉnh bang sau khi đáp ứng điều kiện cư trú.
• Một số tỉnh bang như British Columbia, Ontario, Quebec áp dụng thời gian chờ (waiting period) từ 3 tháng trước khi quyền lợi bảo hiểm có hiệu lực.
• Các dịch vụ có trong bảo hiểm bao gồm khám chữa bệnh, điều trị tại bệnh viện, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, nhưng không bao gồm nha khoa, thuốc kê đơn (trừ trường hợp đặc biệt).

Hỗ trợ chăm sóc sức khỏe ban đầu:

• Mỗi tỉnh bang quản lý hệ thống bác sĩ gia đình (family doctor) và trung tâm y tế cộng đồng (community health centres – CHC) để hỗ trợ người nhập cư tiếp cận dịch vụ y tế.
• Các dịch vụ y tế ban đầu như tiêm chủng, tư vấn sức khỏe thường được cung cấp cho người nhập cư và các cư dân đủ điều kiện khác thông qua hệ thống bác sĩ gia đình, trung tâm y tế cộng đồng và các chương trình y tế công cộng của tỉnh bang.

Chương trình hỗ trợ người nhập cư:

• Một số tỉnh bang có các chương trình và dịch vụ hỗ trợ riêng cho người mới nhập cư như hướng dẫn đăng ký bảo hiểm y tế và giới thiệu tới cơ sở y tế phù hợp. Ví dụ:
  • Ontario: Chương trình Ontario Health Insurance Plan (OHIP) là chương trình bảo hiểm y tế chính thức dành cho cư dân đủ điều kiện của tỉnh bang Ontario.
  • Québec: Régie de l’assurance maladie du Québec (RAMQ) là cơ quan quản lý chương trình bảo hiểm y tế tại Québec.
  • British Columbia: Medical Services Plan (MSP) là chương trình bảo hiểm y tế của tỉnh British Columbia. 
• Các chương trình bảo hiểm y tế này chi trả chi phí khám chữa bệnh cần thiết về mặt y khoa bao gồm khám chữa bệnh khẩn cấp, điều trị nội trú, chăm sóc bà mẹ và trẻ sơ sinh, cùng một số dịch vụ phòng bệnh theo quy định của từng tỉnh bang. Người nhập cư sẽ được hưởng các quyền lợi này sau khi đáp ứng điều kiện và hoàn tất thời gian chờ (nếu có).

Dịch vụ hỗ trợ ngôn ngữ trong y tế:

• Một số tỉnh bang cung cấp dịch vụ thông dịch y tế miễn phí để hỗ trợ người nhập cư không thông thạo tiếng Anh hoặc tiếng Pháp.
• Các bệnh viện và trung tâm y tế lớn thường có đường dây hỗ trợ ngôn ngữ 24/7 hoặc thông dịch viên trực tiếp tại trung tâm y tế.

Chính sách mở rộng dịch vụ y tế:

• Ở nhiều tỉnh bang, chính quyền còn mở rộng khả năng tham gia bảo hiểm y tế cho người có giấy phép lao động và một bộ phận du học sinh. Họ cần đáp ứng các điều kiện về thời gian lưu trú và tình trạng di trú theo quy định của từng tỉnh.
• Một số tỉnh như Manitoba, Alberta cho phép một bộ phận sinh viên quốc tế đủ điều kiện tham gia chương trình bảo hiểm y tế của tỉnh bang. Trong khi ở nhiều tỉnh khác, sinh viên phải tham gia các gói bảo hiểm y tế do trường học tổ chức hoặc mua thêm bảo hiểm tư nhân để được bảo vệ trong thời gian học tập.

>>> Xem thêm: Hệ thống chính trị Canada hoạt động như thế nào?

Ưu điểm và thách thức của hệ thống y tế Canada đối với người nhập cư

Ưu điểm

Đối với người nhập cư, hệ thống y tế Canada có những ưu điểm sau: 

• Chăm sóc sức khỏe công: Mỗi tỉnh bang quản lý hệ thống bảo hiểm y tế công cộng (Provincial Health Insurance), giúp thường trú nhân và một số đối tượng đủ điều kiện khác không phải trả phí trực tiếp tại thời điểm sử dụng đối với các dịch vụ y tế được bảo hiểm. Phần lớn các dịch vụ cơ bản như khám bệnh, điều trị tại bệnh viện, cấp cứu, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm được tài trợ bởi chính phủ thông qua hệ thống bảo hiểm y tế. 
• Chất lượng y tế cao:
  • Canada có hệ thống y tế tiên tiến, với đội ngũ y bác sĩ chuyên môn cao và trang thiết bị hiện đại. Các bệnh viện và trung tâm y tế áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt để đảm bảo chất lượng dịch vụ.
  • Theo OECD và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Canada được công nhận là một trong những quốc gia có chất lượng y tế hàng đầu thế giới về kết quả sức khỏe (Health Outcomes). Cụ thể, tuổi thọ trung bình của người dân Canada hiện vào khoảng 82–83 năm, cao hơn mức trung bình của nhóm các nước phát triển (OECD) khoảng 1–2 năm.
• Chăm sóc sức khỏe toàn diện: Ngoài điều trị bệnh, hệ thống y tế Canada còn triển khai nhiều chương trình chú trọng phòng ngừa bệnh tật, tiêm chủng, hỗ trợ sức khỏe tâm lý và dinh dưỡng với phạm vi chi trả cụ thể tùy theo chính sách của từng tỉnh bang.
• Dịch vụ hỗ trợ đa ngôn ngữ: Một số tỉnh bang cung cấp dịch vụ thông dịch y tế miễn phí giúp người nhập cư không rành tiếng Anh hoặc tiếng Pháp dễ dàng giao tiếp với bác sĩ.
• Chương trình hỗ trợ nhóm đối tượng đặc biệt:
  • Người nhập cư có hoàn cảnh khó khăn có thể nhận hỗ trợ y tế từ các chương trình trợ cấp của tỉnh bang hoặc tiếp cận dịch vụ y tế giá rẻ, thậm chí miễn phí trong một số trường hợp, do các tổ chức phi lợi nhuận cung cấp.
  • Người tị nạn và người xin tị nạn đủ điều kiện có thể được chăm sóc y tế thông qua Chương trình Bảo hiểm Y tế Liên bang (IFHP). Thời gian hỗ trợ này kéo dài từ khi họ được IRCC xác nhận tham gia chương trình cho đến khi bảo hiểm y tế của tỉnh bang nơi sinh sống chính thức có hiệu lực.

>>> Xem thêm: Hệ thống phúc lợi xã hội và trợ cấp hỗ trợ người nhập cư tại Canada

Nhược điểm

Bên cạnh những ưu điểm, hệ thống y tế Canada cũng có một số thách thức như:

• Thời gian chờ bảo hiểm y tế: Một số tỉnh bang như Ontario, British Columbia, Quebec có thời gian chờ 3 tháng trước khi bảo hiểm y tế có hiệu lực. Trong thời gian này, người nhập cư cần mua bảo hiểm tư nhân để tránh rủi ro tài chính nếu cần khám chữa bệnh.
• Thiếu bác sĩ gia đình:
  • Hệ thống y tế Canada đang đối mặt với tình trạng thiếu bác sĩ gia đình, khiến nhiều người nhập cư gặp khó khăn khi tìm bác sĩ riêng để theo dõi sức khỏe lâu dài.
  • Người nhập cư thường phải đăng ký vào danh sách chờ hoặc tìm đến phòng khám cộng đồng.
• Thời gian chờ đợi lâu: Do hệ thống y tế Canada ưu tiên trường hợp khẩn cấp và bệnh nặng, nhiều người nhập cư phải chờ đợi hàng tuần hoặc hàng tháng để được khám bệnh chuyên khoa hoặc làm xét nghiệm.
• Hạn chế trong bảo hiểm y tế: Trong phần lớn các tỉnh bang, bảo hiểm y tế không chi trả cho dịch vụ nha khoa, mắt kính và thuốc kê đơn ngoài bệnh viện (ngoại trừ một số chương trình hỗ trợ hoặc trường hợp đặc biệt). Người nhập cư thường phải mua bảo hiểm tư nhân bổ sung hoặc tự chi trả các dịch vụ này.
• Rào cản ngôn ngữ và văn hóa: Mặc dù có hỗ trợ thông dịch, nhưng không phải lúc nào cũng có đủ phiên dịch viên hoặc tài liệu y tế bằng tiếng mẹ đẻ của người nhập cư. Điều này gây khó khăn trong việc hiểu rõ bệnh tình và hướng dẫn điều trị.
• Khác biệt trong mô hình chăm sóc y tế: Một số người nhập cư đến từ quốc gia có hệ thống y tế tư nhân hóa hoặc không giống Canada, dẫn đến khó khăn trong việc hiểu cách vận hành của hệ thống y tế công tại đây.

Trên đây là toàn bộ thông tin về hệ thống y tế Canada mà Harvey Law Group Vietnam muốn gửi đến bạn. Hy vọng qua bài viết này bạn sẽ hiểu rõ hơn về y tế tại quốc gia này và bắt đầu chuẩn bị cho hành trang cư trú tại Canada.